Melanie Jame Wolf | Unruly Material

wernisaż: piątek, 15 maja br., godz. 18:00–21:00

performance: 16 maja, godz. 16:00

15 maja – 20 czerwca 2026 r. | Galeria Foksal

kuratorka: Martyna Stołpiec

wstęp wolny

Wystawa towarzyszy 6. edycji Festiwalu Sztuki Kobiet PERSONA.

Wystawa Unruly Material Melanie Jame Wolf jest przede wszystkim eksperymentem formalnym. Artystka przygląda się znaczeniu gestów takich jak cięcie, zszywanie czy nakładanie warstw tkaniny – nie tylko jako działaniom materialnym, lecz także jako praktykom, które jednocześnie tworzą i podważają reprezentację. W ten sposób twórczość Wolf buduje złożoną sieć odniesień do odgrywania ról, performatywnych wymiarów przemocy, nierzeczywistości i mechanizmów władzy. To, co wydaje się widzialne, okazuje się efektem manipulacji. To, co materialne, ujawnia swoją niestabilnosć.

Wystawa wyznacza także nowy etap w praktyce artystycznej Melanie Jame – przejście od abstrakcji ku formom figuratywnym. Luźno inspirowana sztuką Pokojówki autorstwa Jeana Geneta, ekspozycja łączy tkaninę, wideo i performans. Sam tytuł Unruly Material opiera się na grze znaczeń. Angielskie słowo „material” oznacza zarówno tkaninę, jak i materię – czy szerzej – tworzywo, zjawiska i rzeczy, z którymi obcujemy społecznie lub fizycznie. Z kolei określenie „unruly” (niezdyscyplinowany, nieokiełznany, wymykający się kontroli) odnosi się zarówno do fizycznych właściwości materiału – jego nieprzewidywalności, oporu wobec utrwalenia czy podporządkowania – jak i do tych cech jako metafory relacji. Co się dzieje, gdy sama materia opiera się kontroli? Jeśli tkanina nigdy nie układa się identycznie dwa razy, czy interpretacje relacji społecznych mogą się kiedykolwiek ustabilizować, czy raczej pozostają w nieustannym ruchu, zależne od zmiennych warunków kontaktu i percepcji?

Podobnie jak obecna w całej wystawie tkanina, ekspozycja zbudowana jest wokół relacyjności: wypełniania i bycia wypełnianym, otaczania i bycia otaczanym. Nie są to neutralne relacje przestrzenne, lecz napięte formy kontaktu, w których bliskość staje się polem negocjacji między kontrolą a poddaniem. W jaki sposób ciała uczą się doświadczać siły nie tylko jako przemocy, lecz także jako bodźca, gry czy formy uwagi? Gdzie zaczyna zacierać się granica między przyjemnością a przemocą? I komu przynosi korzyści? Jak pisze Hilton Als o sztuce Geneta: „Pokojówki są fantazją – o bólu, o odgrywaniu ról – splecioną z głębokim rozumieniem tego, jak władza działa na tych, którzy są jej pozbawieni”.

Aby zachęcić nas do bliższego przyjrzenia się temu, jak owe mechanizmy są odgrywane, na wystawie pojawiają się marionetki. Wyrastają one z refleksji nad teatralnym i performatywnym charakterem przemocy w Pokojówkach i odwołują się do brytyjskiej tradycji teatru Punch and Judy – popularnej niegdyś rozrywki kierowanej głównie do klasy pracującej, gdzie przemoc przedstawiano poprzez humor, widowisko i moralną alegorię. W Unruly Material marionetki są ubrane w archetypiczne stroje francuskich pokojówek przywołując niewidzialne formy pracy. Ręczna praca sprzątaczek, krawców czy lalkarzy ma pozostać niezauważona, choć to właśnie ona po cichu organizuje społeczne i materialne relacje. Wolf działa odwrotnie – eksponuje ślad pracy poprzez widoczny ścieg, który staje się zapisem czasu, gestu i obecności.

Według miejskiej legendy krążącej w australijskiej branży telewizyjnej queerowi lalkarze pracujący przy programach dziecięcych pod koniec lat 80. i w latach 90. określali swoje marionetki mianem „fist-dollies”. Wolf wykorzystuje tę opowieść jako spekulatywną narrację splatającą dłonie, ciało, reprezentację, manipulację, erotyzm i humor. Jakie wywrotowe albo przewrotne odczytania mogą pojawić się z pozycji niewidzialności lub pozornej nieistotności? Czy akty reinterpretacji mogą działać nie tylko jako forma oporu, lecz także jako gest podejmowany dla własnej przyjemności – nawet jeśli pozostaje niewidoczny?

Jeśli pięść jest jak kwiat, jak kwiat jak pięść, to jakie relacje rozgrywają się pomiędzy przemocą a stawaniem się? Jakie siły ujawniają się w tej przemianie? Czym właściwie jest przemoc i komu służy – pozostaje pytaniem otwartym, a nie jednoznaczną tezą.

Idąc tropem refleksji Eve Kosofsky Sedgwick nad przywiązaniem, powierzchnią i afektem, relacyjność nie opiera się tu na opozycjach ani hierarchii, lecz na nierównych, niestabilnych bliskościach. W tym sensie pięść funkcjonuje jako próg pomiędzy stanami – skurczem i rozluźnieniem, oporem i poddaniem, autonomią i uwikłaniem. Jej niejednoznaczność polega na zdolności oscylowania między agresją a intymnością, kontrolą a oddaniem, zamknięciem a odsłonięciem.

Zamiast umieszczać erotyczne napięcie w samym obrazie, wystawa lokuje je w niestabilnych procesach wyznaczania i przekraczania granic – tam, gdzie intensywność przepływa poprzez kontakt, nadmiar i zmianę. Jednocześnie wskazuje na to, że wolność seksualna i erotyczna ekspresja często rozwijają się poza obszarem społecznej widzialności – w przestrzeniach częściowo ukrytych, niewidocznych lub świadomie wyłączonych z pola widzenia. Czy właśnie tam – w nieustannych negocjacjach między pożądaniem a ryzykiem, przyciąganiem a odmową, życiem a jego rozpadem – można dostrzec siłę, która nie zmierza ku rozwiązaniu, lecz nieustannie zbliża się do własnej granicy?

BIO:

Melanie Jame Wolf jest choreografką, performerką, pisarką i artystką wizualną. Tworzy dzieła sztuki, performanse i teksty dotyczące władzy, tożsamości oraz zjawiska, które nazywa „show business”: tego, co przekonujące, zwodnicze, inscenizowane, dramatyczne, katartyczne i odgrywane w kontekstach politycznych, teatralnych i codziennych. W swojej pracy wykorzystuje tkaninę, performans, wideo, piosenkę i pisanie, badając kruchość chwili na żywo oraz ciało jako nieokiełznaną polityczną zagadkę. Zainteresowania te rozwija poprzez zmienność form, szycie oraz zabawę językiem w zaskakujący i humorystyczny sposób. Interesuje ją, w jaki sposób opowiadane są historie i kto ma prawo je opowiadać.

Jej prace były prezentowane m.in. w: Kunstmuseum Basel – Gegenwart, KW – Institute of Contemporary Art, Schirn Kunsthalle, Künstlerhaus Bethanien, HAU – Hebbel am Ufer, Kiasma Museum of Contemporary Art, nGbK, The National 2019: New Australian Art biennal, VAEFF – Film Festival NYC, Arts Santa Monica, Schwules Museum, Sophiensaele, Münchner Kammerspiele, Arts House Melbourne, Kasseler Dokfest, KINDL Berlin, Bärenzwinger Berlin, SOPHIE TAPPEINER, Institute of Modern Art Brisbane oraz Pori Art Museum.

Melanie Jame urodziła się w Lutruwita/Tasmanii. Aktualnie mieszka i pracuje w Berlinie.